Tự chủ thủ tục, metro sẽ về đích sớm

Rate this post

UBND TP HCM vừa có báo cáo gửi Bộ Giao thông Vận tải về tổng kết 10 năm thực hiện Chiến lược tăng trưởng giao thông vận tải đường sắt Việt Nam. Trong đó, UBND TP kiến nghị cần nghiên cứu cơ chế chính sách đặc biệt để phân cấp, phân quyền cho UBND cấp tỉnh – thành trong việc quyết định phê duyệt những dự án đường sắt đô thị.

Lập luận của TP HCM

Theo UBND TP, kiến nghị ở nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong công đoạn thực hiện các dự án đường sắt đô thị (metro) trên địa bàn. Phó Chủ tịch UBND TP Trần Vĩnh Tuyến cho rằng đối với các dự án metro, thời gian xem xét và phê duyệt danh mục tài trợ của những bộ – ngành trước lúc trình thủ tướng còn hơi chậm.

Thời gian chuẩn bị các công trình mất khoảng 2-3 năm bắt buộc lúc dự án đi vào giai đoạn triển khai thực hiện thường nên điều chỉnh lại thiết kế, tổng mức đầu tư cho hợp với tình hình thực tế. Bên cạnh đó, những công trình metro với đặc trưng vốn đầu tư lớn (hàng tỉ USD), thuộc tiêu chí công trình quan trọng quốc gia phải sẽ do Thủ tướng phê duyệt. Do đó, thủ tục trình duyệt công trình phải qua nhiều cấp, có thể dẫn đến chậm trễ việc triển khai.

Nhìn lại tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên (metro số 1) mà TP đang triển khai xây dựng mới thấy gặp siêu giàu khó khăn, vướng mắc. Tuyến metro số một bắt đầu thực hiện vào tháng 3-2007, dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác năm 2020. Theo Ban Quản lý đường sắt đô thị (BQL ĐSĐT) TP, dự án metro số 1 được UBND TP phê duyệt lần đầu với tổng mức đầu tư 126.582 triệu yen Nhật (tương đương 17.388 tỉ đồng).

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu bổ sung khiến rõ thiết kế cơ sở và rà soát, cập nhật, tính toán lại tổng mức đầu tư vào thời điểm giữa năm 2009, tổng mức đầu tư được UBND TP tổ chức thẩm định, phê duyệt điều chỉnh là 236.626 triệu yen Nhật (tương đương 47.325 tỉ đồng).

Tự chủ thủ tục, metro sẽ về đích sớm! - 1

Sau nhiều lần điều chỉnh, tuyến metro số một đã nâng cao tổng vốn từ 17.388 tỉ đồng lên 47.325 tỉ đồng. Ảnh: GIA MINH

Tổng mức đầu tư công trình điều chỉnh tăng 87% (tính theo ngoại tệ) là do sự biến động giá của một số nguyên, nhiên vật liệu và nâng cao mức lương tối thiểu theo quy định trong hơn 3 năm qua làm cho mức giá nâng cao khoảng 45.894 triệu yen Nhật. Nguyên nhân thiết bị 2 là tăng khối lượng xây dựng lúc điều chỉnh thiet ke cơ sở, khiến cho giá tiền tăng khoảng 33.795 triệu yen.

Ngoài ra, việc thay đổi các điều kiện tính toán tổng mức đầu tư như tỉ giá và các tầm giá tham dự phòng, rủi ro, trượt giá đến năm 2019 đã góp phần khiến nâng cao tổng mức đầu tư. Trong báo cáo giữa kỳ gửi Sở Kế hoạch và Đầu tư TP, BQL ĐSĐT TP cho biết một trong các nguyên nhân kéo dài thời gian thực hiện công trình là khi đổi thay quy trình thẩm tra, phê duyệt thiet ke kỹ thuật – dự toán bắt buộc xin ý kiến những bộ – ngành, Thủ tướng cho cơ chế riêng.

Ngoài metro số 1 thì TP cũng đang triển khai thực hiện tuyến metro Bến Thành – Tham Lương (metro số 2). Vào năm 2010, tổng mức đầu tư tuyến này là hơn 26.100 tỉ đồng. Đến nay, tổng mức đầu tư được điều chỉnh lên khoảng 48.000 tỉ đồng. Dự án hiện mới xây dựng tòa căn hộ điều hành.

Đề cập tới các khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện những công trình metro, BQL ĐSĐT TP cho rằng thời gian xem xét, cho ý kiến của các cơ quan thẩm quyền (sở – ngành TP, bộ – ngành trung ương) thường mất nhiều thời gian.

Đừng để “tắc” 1 bộ phận

Kiến trúc sư (KTS) Ngô Viết Nam Sơn đánh giá giả dụ TP được giao quyền tự quyết khi thực hiện các công trình metro thì sẽ đẩy nhanh tiến độ tuyến metro số một và tạo tiền đề cho các tuyến tiếp theo.

Ông Sơn cho rằng dự án metro nằm trên địa bàn TP và TP có đủ nhân lực, tài lực để thực hiện thì không nhất thiết phải giao cho các bộ – ngành ở trung ương. Bởi chỉ phải 1 bộ – ngành tắc là “cỗ máy” sẽ dừng hoạt động và tuyến metro số một đang bị tắc là vì lý do đó. Cụ thể, lúc nguồn vốn trung ương gặp khó khăn thì dự án ko được triển khai tiếp trong lúc trường hợp để tự chủ thì TP hoàn toàn có thể chủ động tiếp ứng nguồn vốn để dự án đúng tiến độ. Hậu quả của việc công trình chậm tiến độ là vốn đầu tư bị đội lên.

“Điểm thuận lợi của TP hiện nay đó là vừa được Quốc hội thông qua nghị quyết về cơ chế đặc thù, TP sẽ có nhiều quyền hơn và đi cùng là trách nhiệm cũng nặng hơn. Để đáp ứng cơ chế này thì bộ máy căn hộ nước cũng phải phải đổi thay cách giúp cho phù hợp” – ông Sơn nói. Theo ông Sơn, khi có cơ chế đặc biệt thì bí quyết quản lý cũng bắt buộc theo hướng mở đó là tăng quyền lợi cho những lãnh đạo dấn thân, có khát vọng thể hiện dấu ấn cá nhân.

TS Võ Kim Cương, nguyên Phó KTS trưởng TP, đánh giá TP được trung ương cho cơ chế đặc trưng và đây là 1 thuận lợi lớn. Tuy nhiên, ông Cương nhìn nhận bây giờ vẫn còn nhiều bất cập như một số dự án trên địa phương nhưng những bộ – ngành trung ương lại là nơi kiểm soát hồ sơ, những trình tự, thủ tục…, gây khó cho địa phương trong thực hiện.

Vì vậy, theo ông Cương, với các dự án này, trung ương chỉ buộc phải định hướng và đưa ra những chiến lược lớn, còn yếu tố giao cho địa phương thực hiện với cơ chế riêng vì sẽ được chủ động và sát với đặc thù của địa phương giàu hơn. Trung ương hoàn toàn kiểm soát được như có thể thành lập những cơ quan phối hợp, giám sát việc thực hiện theo đúng định hướng, chiến lược trước đó.

Bỏ lỡ giàu nguồn vốn quan trọng

Về cách làm cho metro mà TP đang thực hiện, KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng TP chỉ đầu tư metro mà không tính đến bài toán kinh tế đã bỏ lỡ mất nhiều nguồn vốn quan trọng. Điển hình như tuyến metro số 1, các dự án nhà cao tầng mọc không tính metro với giá trị nâng cao lên cả chục lần mà TP không thu được đồng nào. Rõ ràng, trường hợp TP không làm thì tư nhân, nhà hàng bất động sản sẽ nhảy vào và đạt lợi nhuận cao.

Do đó, trong những tuyến tiếp theo TP bắt buộc tính đến việc thu hồi vốn qua những công trình bất động sản mà metro khiến nâng cao giá trị. TP hoàn toàn có thể mở biên thu hồi đất của người dân và đền bù ngang giá thị trường để người dân ko bị thiệt mà TP lại có quỹ đất để sinh lời trong tương lai. Đây là phương pháp khiến của những TP to trên các nước phương Tây hay gần hơn là Thái Lan, Singapore…, Khi mở biên thu hồi đất thì số tiền bồi thường sẽ to hơn nhưng ko phải không có bí quyết huy động nguồn vốn thực hiện.

Cũng theo ông Sơn, các nhà đầu tư sẵn sàng đồng hành cùng TP, chấp nhận bỏ ra số tiền ban đầu để được hưởng khuyến mãi về thuế quan, hay được tậu vị trí các khu đất đẹp, có giá trị cao. Một cách khác là TP phát hành trái phiếu chính quyền địa phương với lãi suất cao hơn lãi suất ngân hàng để người dân mua. Nếu TP tính toán và thuyết minh được hiệu suất sinh lời của trái phiếu mang đến lợi nhuận cao thì người dân sẽ bỏ tiền ra tậu thay vì gửi ngân hàng.

Muốn tự chủ, phải điều chỉnh Luật Đầu tư công

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Thương mại Luật gia Việt Nam, cho biết theo quy định ở điểm a khoản 3 điều 17 Luật Đầu tư công 2014, công trình giao thông (đường sắt) có tổng mức đầu tư từ 2.300 tỉ đồng trở lên thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư chương trình, công trình của Thủ tướng Chính phủ. Pháp luật hiện hành ko có quy định cho phép UBND cấp tỉnh – thành được quyền quyết định đối với loại công trình này. Theo đó, muốn tự chủ thì nên điều chỉnh.

Còn theo TS Phạm Sanh, để có thể xin tự quyết thì TP HCM nên nêu rõ vướng mắc ở những khâu nào và tác động đến công đoạn thực hiện công trình ra sao thì mới thuyết phục. Ông Sanh cũng nêu vấn đề những dự án metro có đặc biệt chi phí đầu tư lớn, vì vậy, giả dụ được quyết định phê duyệt thì trước tiên TP cần có định hướng rõ trong việc huy động nguồn vốn, những phương án thẩm định, tham gia toán đầu tư.